Innovation Origins gaat de diepte in.  Naast de gebruikelijke nieuwsberichten over innovatie en technologie, spitten onze journalisten een week lang belangrijke thema’s nader uit. Ons eerste dossier gaat over start-ups die door vrouwen zijn opgericht.  Lees hier alle verhalen.

Meer over dit Dossier

Dit dossier over vrouwelijke start-ups is gemaakt door Erzsó Alföldy en aangevuld met artikelen van andere auteurs van Innovation Origins. Erzsó legt uit waarom ze dit dossier geschreven heeft: 

Het is nog niet zo lang geleden dat Nederlandse vrouwen moesten stoppen met werken als ze eenmaal getrouwd waren en kinderen kregen. Terwijl mijn eigen, alleenstaande moeder destijds in mijn geboorteland en toen nog communistisch Hongarije fulltime en zelfs zes dagen in de week moest werken. Dat ze ook nog eens in een technisch beroep werkte, zou je vanuit emancipatorisch standpunt helemaal toejuichen. Toch vond mijn moeder dat zelf helemaal niet zo fijn, net zo min als veel Nederlandse vrouwen die noodgedwongen thuis zaten te verpieteren zonder hun talenten te kunnen ontplooien en zonder uitzicht op economische zelfstandigheid.

Het gaat er uiteindelijk om dat je een keuze hebt. En dat de randvoorwaarden aanwezig zijn om zo’n weloverwogen keuze te maken. Wat verder gaat – hoe belangrijk ook – dan gelijke lonen alleen. Het gaat om gelijke kansen voor mannen én voor vrouwen. En dan gaat het niet alleen om benoemingen maar ook om de onderliggende structuren. Waarom dit belangrijk is? Behalve voor de vrouwen zelf en het economische belang van het niet onbenut laten van vrouwelijk talent is ook bewezen dat meer diversiteit organisaties te goede komt.

Ik ben gefascineerd door vrouwen die werkzaam zijn in zo’n van oudsher door mannen gedomineerde werkomgeving: hoe hebben ze dat gedaan, hoe hebben ze zich er staande weten te houden? Zo heb ik eerder voor Opzij een reeks portretten gemaakt van vrouwelijke wetenschappers in het kader van het Westerdijkjaar naar aanleiding van de benoeming van de allereerste vrouwelijke hoogleraar honderd jaar ervoor. Ook heb ik de afgelopen twee jaar voor Intermediair vrouwen geïnterviewd werkzaam in beroepen die voorheen alleen mannen waren weggelegd: van voetbalinternational, boswachter, helicopterpilote bij de Luchtmacht en kapitein op de binnenvaart tot en met cardioloog, politiechef, ambassadeur en Eerste Kamerlid. Hoewel er zeker de laatste jaren in veel beroepsgroepen een kentering begint plaats te vinden en zijn voor de jongere generatie dingen al veel meer vanzelfsprekend dan voor de generatie ervoor, neem ik mijn petje af voor de moed en doorzettingsvermogen van al deze vrouwen.

Ondernemerschap: ook zo’n professie die nog steeds veelal met mannen wordt geassocieerd. Terwijl vrouwen geen betere maar ook zeker geen slechtere ondernemers zijn dan mannen, zo blijkt uit zowel onderzoek als de praktijk. Toch wordt het gros aan durfkapitaal nog steeds geïnvesteerd in start-ups gerund door mannen. Hoe komt dit? Welke onderliggende mechanismes spelen daarbij een rol? En vooral: wat moet er gebeuren om daar verandering in te brengen, om de gender investeringsgap te dichten? Tenslotte: wat zijn de ervaringen van de vrouwelijke ondernemers zelf?

Voor Innovation Origins maakte ik een rondgang langs verschillende initiatieven om durfkapitaal te koppelen aan vrouwelijk ondernemerstalent. Tevens sprak ik de oprichters van een handjevol vrouwelijke start-ups met een mooi en divers aanbod aan producten en services: van energieleverende gevelpanelen en een zoekmachine voor duurzame kledingmerken tot en met een platform voor het vinden van de juiste artiest en eentje dat kennis en netwerken aanbiedt aan andere vrouwelijke ondernemers.Een boeiende ervaring die vraagt om een vervolg!

Het aandeel vrouwelijke start-ups blijft mijlenver achter bij start-ups gerund door mannen. Daarnaast zijn ook de bedragen die kapitaal-investeerders bereid zijn daar in te steken ongelijk verdeeld. Initiatieven als FundRight, het Borski Fund en HearstLab willen daar verandering in brengen. Met als doel om de investerings-gender-gap dichten.

Achterstand

Vrouwen zijn geen betere of slechtere ondernemers dan mannen. Toch worden vrouwelijke start-ups structureel achtergesteld. Ze hebben te kampen met vooroordelen en een gebrek aan financiële ondersteuning, zo blijkt uit het rapport Gender Diversity in the Netherlands dat onlangs werd uitgebracht door TechLeap.NL. De daarin gepresenteerde conclusies bevestigen eerdere bevindingen uit het rapport ‘Fixing the funding gap’ van onderzoeker en investeerder Eva de Mol en Janneke Niessen uit september 2018.
Zo bestond slechts 1 op de 50 teams in 2017 waarin werd geïnvesteerd uit alleen maar vrouwen, tegenover een magere 6,8 % aan gemengde teams, aldus De Mol en Niessen, en ging volgens TechLeap in de afgelopen tien jaar slechts 5,7% van het investeringsgeld naar Nederlandse start-ups met een vrouwelijke mede-oprichter. Inclusief 4,9 % aan gemengde teams en 0,9 %, dat wil zeggen nog geen 1 procent aan vrouwelijke start-ups. De resterende 94,3 % gefunde start-ups had dus een all male bezetting.

Vooroordelen en investeringskloof

Hoe dat komt? Durfkapitaal-investeerders zijn eerder geneigd om geld te investeren in start-ups met een mannelijke dan een vrouwelijke bezetting. Ook halen vrouwelijke teams gemiddeld minder op dan mannen: 200.000 euro per ronde tegenover 600.000 euro voor mannen.
Vrouwelijke ondernemers worden ook anders beoordeeld dan mannen. Kortgezegd worden vrouwen afgerekend op hun daadwerkelijke prestaties, terwijl mannen worden beoordeeld op hun potentieel.
Karaktertrekken die bij mannelijke ondernemers als positief worden ervaren, worden bij vrouwen juist negatief uitgelegd. Zoals lef. Wat in het geval van mannen wordt gezien als: ‘kijk, dat is een echte ondernemer in een notendop, hij durft immers risico’s te nemen’, roept het bij vrouwen de associatie op van roekeloosheid: ‘zij neemt onnodige risico’s, moeten we daar wel ons geld in steken?’. Of neem besluitvaardigheid, in het geval van een man gezien als ‘iemand die leiding durft te nemen en beslissingen niet schuwt’, terwijl dezelfde eigenschap bij een vrouw wordt uitgelegd als: ‘dominant, geen echte teamspeler’.
Tot slot is het gros van de investeerders zelf man. En is dus eerder geneigd zijn geld te investeren in ondernemers en producten die dichter bij zijn eigen belevingswereld staan. De producten of diensten die vrouwelijke start-ups aanbieden worden als minder relevant en marktwaardig ervaren. Grof gezegd: soort zoekt soort.
Bottom line: al bestaat ondertussen 30 % van de start-ups uit vrouwen, slechts 1,6 % van hen ontvangt funding money.

Veranderingen zijn broodnodig

Waarom dit erg is? Omdat op deze manier veel ondernemerstalent verloren gaat. Talent dat de Nederlandse economie prima kan gebruiken. Er gaat immers veel geld om in deze bedrijfstak: alleen al in 2018 werd maar liefst 580 miljoen dollar aan venture capital in Nederland geïnvesteerd. Maar ook omdat onderzoek, waaronder het promotieonderzoek van Sander Hoogendoorn aan de UvA, heeft aangetoond dat gemengde teams beter functioneren dan homogene. Ze zijn innovatiever en presteren beter.
Het is hoogste tijd om de boel een beetje op te schudden, vinden verschillende vrouwen maar ook mannen. Zo hebben een 25-tal investeringsfondsen in samenwerking met TechLeap.NL (voorheen StartupDelta) onlangs het initiatief ‘It’s time to fundright’. Met een oproep aan investeerders om zich aan de zaak te committeren om vrouwelijk talent tot wasdom te laten komen. Inmiddels hebben zich zo’n 200 start-ups bij het fonds aangemeld.

Naast FundRight zijn onlangs niet geheel toevallig ook andere investeringsfondsen in het leven geroepen voor het ondersteunen van vrouwelijk ondernemerstalent. Zo hebben zich verschillende investeerders zich verenigd in het Borski Fund, een initiatief van Laura Roosenboom, algemeen directeur van Start Green Capital en Simone Brummelhuis, oprichter van investeringsfonds The Next Women. Tenslotte heeft mediabedrijf Hearst onlangs het investeringsfonds HearstLab opgericht voor het ontwikkelen van vrouwelijke ondernemers met bijzondere, goed te vermarkten ideeën. Waarbij de uitverkoren teams naast geld ook kunnen rekenen op ondersteuning in de vorm van adviezen en netwerken.
Times are a-changing.