Het nabouwen van het menselijke brein is een droom van veel wetenschappers. Toepassingen zijn denkbaar voor zowel de computerwereld, die jaloers is op de energie-efficiëntie en het lerende karakter van ons brein, als voor de medische wereld, die oplossingen zoekt voor neurale problemen. Wetenschappers van de Technische Universiteit Eindhoven slaagden er samen met Amerikaanse en Italiaanse onderzoekers in kunstmatige synapsen te ontwikkelen die daadwerkelijk met levende cellen kunnen communiceren. Dit systeem kan in de toekomst wellicht ingezet worden om prothesen ‘aan te sluiten’ op het brein. De resultaten zijn gepubliceerd in Nature Materials.

Het brein bestaat uit zenuwcellen die elektrochemische signalen (neurotransmitters en ionen) naar elkaar sturen. Deze cellen praten met elkaar via twee synapsen en een smalle spleet daartussenin. De spleet is als het ware het transportmiddel van de signalen. Elke keer dat een signaal door de synaptische spleet gaat, wordt de connectie sterker en kost het versturen minder energie. Dat komt doordat de signalen de geleidbaarheid van de ontvangende synaps blijvend aanpassen. Dat versterken van de weg is de manier waarop het brein leert. De ontvangende synaps verwerkt de signalen dus niet alleen, het heeft ook een geheugenfunctie. Dat alles maakt het een ultra-efficiënt en lerend systeem.

In 2017 ontwikkelde TU/e-onderzoeker Yoeri van de Burgt, destijds postdoc bij Stanford University, met succes een kunstmatige synaps gemaakt van organische materialen. Met hetzelfde onderzoeksteam was hij nu in staat om deze synaps daadwerkelijk te laten communiceren met levende cellen die lijken op zenuwcellen. Van de Burgt: “Ons systeem blijkt, net als een echt brein, een leer- én een geheugenfunctie te hebben. Daarmee zijn we een stap dichter bij een adaptieve verbinding met het brein, wat geavanceerde prothesen en regeneratieve geneeskunde mogelijk maakt.”

Yoeri van de Burgt, onderzoeker microsystems, Mechanical Engineering, TU Eindhoven, Foto © Bart van Overbeeke

“De meeste onderzoeksgroepen die werken aan het meten van hersenactiviteit en brein-machine interfaces zijn alleen in staat om elektrische signalen te meten”, aldus Van de Burgt. “Maar die signalen zijn enkel een afgeleide van de processen in de synaps. Wij kunnen het proces écht nabootsen. We werken namelijk, net zoals het brein zelf, met elektrochemische signalen. Dat maakt onze aanpak efficiënter maar ook relevanter.”

Het systeem van twee synapsen en een synaptische spleet, is door de onderzoekers nagebouwd met twee geleidende elektroden bestaande uit een zacht polymeer en daartussenin een elektrolyt-oplossing. Vervolgens wisten de onderzoekers de levende cellen bovenop de eerste elektrode te plakken, en deze te voeden via een kweekmedium.

Prothesen

De volgende stap voor Van de Burgt is om zijn systeem echt toe te gaan passen op problemen in de geneeskunde. Bijvoorbeeld om betere prothesen te ontwikkelen die écht kunnen communiceren met het lichaam en de hersenen of om stukken uitgevallen brein te herstellen met adaptief materiaal.

Maar Van de Burgt droomt ook over toepassingen die nóg moeilijker zijn. Bijvoorbeeld patiënten met een doorgesneden ruggenmerg als gevolg van een ongeluk. Je wilt deze liever niet 1-op-1 terug met elkaar verbinden, want dan verdwijnt het leervermogen. Als Van de Burgt in plaats daarvan een adaptief systeem ertussen kan zetten, dan kunnen de zenuwen weer met elkaar communiceren. Van de Burgt: “Maar dat is nog echt een verre toekomstdroom, je hebt op dat punt in het ruggenmerg namelijk geen synapsen in de buurt. En daarop is ons huidige systeem gebouwd.”

Hoofdfoto: De kunstmatige synaps gemaakt van organische materialen. De elektrische probes (metalen onderin) meten de conductiviteit. Het microfluidisch systeem (slangetjes daarboven) voedt de levende cellen en herstelt de synaps naar de originele staat. Foto: Yoeri van de Burgt

Word lid!

Op Innovation Origins lees je elke dag het laatste nieuws over de wereld van innovatie. Dat willen we ook zo houden, maar dat kunnen wij niet alleen! Geniet je van onze artikelen en wil je onafhankelijke journalistiek steunen? Word dan lid en lees onze verhalen gegarandeerd reclamevrij.

Over de auteur

Author profile picture