Misselijkheid, braken, hoofdpijn, geheugenverlies, duizeligheid en evenwichtsstoornissen tot aan bewusteloosheid toe zijn de eerste tekenen van een hersenschudding. Veel mensen die er last van hebben, weten dat het geen grap is.

Studies hebben ook aangetoond dat een herhaalde hersenschudding het risico op late effecten zoals geheugenproblemen, epilepsie, depressie, de ziekte van Parkinson en zelfs dementie aanzienlijk verhoogt. Het hoeft echter niet altijd een ernstige hersenschudding of knal op je hoofd te zijn zoals bij boksen, om toch ernstige gevolgen te krijgen.

Prof. Dr. Inga Koerte van de medische faculteit van de Ludwig-Maximilians-Universiteit München waarschuwt dat zelfs eemn lichte hersenschudding langdurige gevolgen kan hebben. Met behulp van de modernste beeldvormingsmethoden onderzoekt de arts wat er in de hersenen gebeurt bij een hersenschudding, zoals ook het geval is bij een kopbal in het voetbal.

Meld je aan voor onze Nieuwsbrief!

Je wekelijkse innovatie overzicht: Elke zondag onze beste artikelen in je inbox!

    “Bij een hersenschudding beginnen de hersenen, die in een vloeistof in de schedel zweven, te bewegen. Ze worden uitgerekt en samengeperst. Dit kan leiden tot kleine verwondingen van het hersenweefsel. Dit komt omdat de hersenen veel zachter zijn dan men zich zou kunnen voorstellen. Het heeft een gelei-achtige consistentie,” legt Koerte uit in een interview met het LMU onderzoekstijdschrift Einsichten. “Een hersenschudding is een klinische diagnose op basis van de door de patiënt gerapporteerde symptomen, zoals braken, hoofdpijn, duizeligheid.”

    brainDoorgaans zullen deze symptomen volledig verdwijnen en kunnen de hersenen volledig herstellen. Er zijn echter ook uitzonderingen. “Tot 30 procent van de getroffenen worden ‘miserabele minderheden‘ genoemd. Ze kunnen symptomen hebben zoals hoofdpijn, concentratie- en slaapstoornissen, depressieve stemmingen – en dat gedurende maanden of jaren.”

    Bij kleinere verwondingen gaat het om het zodanig uitrekken van de verbindingen tussen de zenuwcellen dat ze niet meer goed functioneren, zegt Koerte. Maar dat is nog niet alles. “De activiteit van de zenuwcellen, de neuronen, is ook verstoord en sommige van hen breken zelfs af. Daarnaast is er sprake van zeer fijne bloedingen in het hersenweefsel. De schok rekt de bloedvaten uit, waardoor rode bloedcellen gaan lekken en zich in het weefsel afzetten.”

    De “miserabele minderheid”

    In een onderzoek met behulp van magnetische resonantie beeldvorming (MRI) in 2015, vonden de wetenschappers dat deze microbloedingen in de eerste 72 uur na een hersenschudding toenamen en in de twee maanden daarna weer afnamen. De hersenen zijn dus in staat om deze rode bloedcellen af te voeren. De hersenen van de ‘miserabele minderheid’ herstellen echter niet volledig. De artsen kunnen niet zeggen waarom dit het geval is.

    “We weten nog steeds niet wat patiënten die zich later slecht voelen onderscheidt van patiënten die volledig herstellen”, geeft Dr. Koerte toe. “Hersentrauma’s zijn al decennia lang ingedeeld in milde, matige en ernstige trauma’s op basis van de toestand van de patiënt direct na het trauma. Deze indeling is klinisch belangrijk omdat het mogelijk maakt om een acute beslissing te nemen over bijvoorbeeld de vraag of de neurochirurg moet worden ingeschakeld. Het is echter alleen op basis van de acute klinische symptomen dat het niet mogelijk is om met zekerheid te voorspellen of iemand chronische symptomen zal ontwikkelen.”

    De artsen breken daarom deze oude categorisering af en richten zich op de individuele patiënt, omdat: “De hersenen zijn de zetel van het individu – waarom zou je doen alsof iedereen hetzelfde is”, benadrukt Koerte. “We analyseren bijvoorbeeld of en hoe neurosteroïden, in de hersenen actieve hormonen die een neuroprotectieve functie hebben, na een hersenschudding toenemen bij individuen en hoe de stofwisseling en de microstructuur in de loop der tijd veranderen. We willen kunnen voorspellen welke patiënt onder welke omstandigheden volledig zal herstellen en wie baat heeft bij gerichte therapie.”

    In tegenstelling tot volwassenen, die vaak meerdere weken nodig hebben om te herstellen, komen kinderen meestal veel sneller weer op de been. Koerte weet en waarschuwt dat kinderen waarschijnlijk gevoeliger zijn voor de langetermijngevolgen van hersenschudding. “Dit is vooral het geval op een leeftijd waarop de hormoonstatus aanzienlijk verandert – bijvoorbeeld voor jongens in de prepuberale fase tussen 10 en 13 jaar.

    football footballEen goede plek om de gevolgen van herhaalde hersenschuddingen te onderzoeken is in het voetbal, zegt Koerte, die momenteel een Europese studie met jonge voetballers begeleidt. “Ze hebben geen echte hersenschudding, maar worden blootgesteld aan hersenschade door hun kopballen. De eerste evaluaties tonen een verband aan tussen de verandering van de hersenen en de lengte en intensiteit van de blootstelling aan een herhaalde hersenschudding. Op basis van onze studies van American Football spelers in de Verenigde Staten lijkt het erop dat het probleem niet zozeer de eenmalige hersenschudding is als wel de herhaalde milde hersenschudding over een langere periode”.

    Sport is gezond

    Hoe gevaarlijk is Europa’s favoriete sport voor jonge voetballers? Moet kinderen tot een bepaalde leeftijd misschien zelfs verboden worden om een bal te koppen? In de VS zijn kopballen verboden voor kinderen onder de 10 jaar, nadat een initiatief van bezorgde ouders de voetbalorganisatie had aangeklaagd. Volgens Dr. Koerte is er echter geen wetenschappelijk bewijs dat dit de leeftijd is waarop het verbod zou moeten gelden.

    “Wat ik bijzonder moeilijk vind, is dat dit impliceert dat het prima zou zijn om vanaf de leeftijd van elf jaar wel weer te gaan koppen. Alles wat we weten van studies met tieners tussen de leeftijd van tien en achttien jaar bevestigt dat de puberteit een bijzonder gevoelige fase van de ontwikkeling van de hersenen is”. Maar een verbod op sport is geen oplossing, integendeel. “Sport is gezond en helpt de ontwikkeling van de hersenen. Spelen in een team bevordert ook sociale vaardigheden”, benadrukt Koerte. “Maar wat we leren uit de studies van de afgelopen jaren is dat kopballen gewoon niet gezond zijn.”

    Een studie in 2017 onderzocht een groep jonge voetballers en vergeleek ze met groepen tafeltennissers en zwemmers. Geen van de tieners had ooit een hersenschudding gehad. Alle proefpersonen moesten twee tests doen: een eenvoudige reactietest en een meer complexe test, die hogere cognitieve prestaties meet. “De tests werden altijd voor en na de training uitgevoerd”, beschrijft Koerte. “Na de training presteerden alle jongeren steeds beter dan ervoor. Duursporten zijn dus gezond voor de hersenen. Over een langere periode werden de tafeltennissers en zwemmers in beide tests steeds beter – wat men zou verwachten van een 15-jarige die verder leert en zich verder ontwikkelt. De voetballers daarentegen konden hun testresultaten in de loop der tijd niet significant verbeteren. Misschien is dit een aanwijzing dat ze hun cognitief potentieel niet volledig kunnen benutten.”

    De hersenen zijn “een geweldig orgaan dat veel dingen aankan”, zegt Dr. Koerte. “Maar we moeten ervan uitgaan dat er een cumulatief effect van herhaalde hersenschudingen is, en dit geldt waarschijnlijk vooral voor de hersenen van het kind.”

    Inga Koerte is hoogleraar neurobiologisch onderzoek in de kinder- en jeugdpsychiatrie aan de medische faculteit van de LMU en hoofd van de cBRAIN werkgroep. Ze is ook docent aan de Harvard Medical School in Boston, USA.

    Foto’s: Pixabay

    Steun ons!

    Innovation Origins is een onafhankelijk nieuwsplatform, dat een onconventioneel verdienmodel heeft. Wij worden gesponsord door bedrijven die onze missie steunen: het verhaal van innovatie verspreiden. Lees hier meer.

    Op Innovation Origins kan je altijd gratis artikelen lezen. Dat willen we ook zo houden. Heb je nou zo erg genoten van de artikelen dat je ons een bedankje wil geven? Gebruik dan de donatie-knop hieronder:

    Doneer

    Persoonlijke informatie

    Over de auteur

    Author profile picture Petra Wiesmayer is een journalist en auteur die talloze interviews heeft afgenomen met vooraanstaande personen en onderzoek heeft gedaan naar en artikelen heeft geschreven over entertainment, autosport en wetenschap voor internationale publicaties. Ze is gefascineerd door technologie die de toekomst van de mensheid zou kunnen vormgeven en leest en schrijft er graag over.