Als we het over microplastics hebben, denken we meestal meteen aan de vervuiling van de oceanen. Maar we vergeten wel eens dat het dilemma ook in en rond zoetwater merkbaar is. Ecologen van de Universiteit van Innsbruck hebben nu onderzocht in hoeverre ook de rivieren die door de Alpen stromen worden beïnvloed. Hun conclusie: de mens moet heel snel zijn wegwerpgedrag gaan veranderen.

Lees ook: Plasticsoep

Het gemiddelde kunststof- en plasticverbruik is 84 kilogram per persoon per jaar. Kunststof breekt niet af en het afval vervuilt het milieu voor duizenden jaren. Door de extreem lange verblijftijd stapelen microplastics zich zelfs in de verste uithoeken van de wereld op. Het is al gevonden in diepzeesedimenten, ijs, sneeuw- en watermonsters van Antarctica en in afgelegen oppervlaktewateren in Mongolië of op onbewoonde eilanden in de Stille Oceaan. Talrijke negatieve effecten op het ecosysteem zijn het gevolg.

Plasticdeeltjes worden kleiner en kleiner

Door de mechanische slijtagewerking van wind en golven, zonnestraling en de kolonisatie van micro-organismen aan het oppervlak, worden plastic deeltjes kleiner en kleiner. Myriam Zocchi wijdde haar masterscriptie aan dit onderwerp op het Instituut voor Ecologie van de Universiteit van Innsbruck.

Zocchi wilde algemene kennis opdoen over microdeeltjes in zoet water. Studies daarover zijn nog steeds zeldzaam. Daarnaast wilde ze uitzoeken in hoeverre alpenrivieren ook last hebben van microplastics vervuiling. Ze vond haar onderzoeksgebied direct voor haar deur, op de oevers van de Inn. De focus van het onderzoek lag op:

    • de identificatie van de meest voorkomende soorten en vormen van plastic;
    • de relatie tussen de ophoping van plastic deeltjes en antropogene invloeden zoals rioolwaterzuiveringsinstallaties, stortplaatsen, dichtbevolkte plaatsen, meer afgelegen plaatsen, lokale recreatiegebieden;

600 Sediment samples werden genomen van de oevers van de Inn rivier op het moment van de sneeuwsmelting. © Myriam Zocchi

Sediment

De sedimentmonsters werden genomen in het voorjaar – nog voor het begin van de sneeuwsmelting en de daarmee gepaard gaande stijging van het waterpeil. Op drie locaties in de regio Innsbruck werden zes gebieden van vijftig bij vijftig centimeter onderzocht. De sedimentlaag die vijf centimeter onder het oppervlak ligt, is daarbij meegenomen in het onderzoeksmateriaal.

De sedimentmonsters werden gezeefd tot een korrelgrootte van vijf millimeter – de gedefinieerde grootte van microplastic. Vervolgens werden zware zandkorrels gescheiden van lichtere materialen zoals plastic met behulp van een zoutoplossing.

Identificatie van de plastic deeltjes

In samenwerking met onderzoekers van het Instituut voor Mineralogie en Petrografie voerde Zocchi een zogenaamde Raman spectroscopie uit om de microplastic deeltjes te identificeren. Als het plastic niet te dik beschilderd is, kan het in deze procedure worden geïdentificeerd. In een Raman spectroscopie wordt licht van een bepaalde golflengte op de te identificeren deeltjes gericht. Onder het invallende licht verandert de oscillatie van de moleculen en de frequentie van gereflecteerd naar invallend licht levert materiaal-typische spectra. Deze spectra zijn te vergelijken met die in een database, legt Zocchi uit. De analyse staat bekend als Raman-Shift.

“Opvallend was het grote aantal gekleurde plastic draden, de zogenaamde filamenten. Hoewel de identificatie van deze soms kleine draadjes erg moeilijk was, gaan we ervan uit dat het om polyestervezels van kleding gaat.”

Polyestergarens van kleding

De hoeveelheid microplastics die in het sediment van de rivieroever werd aangetroffen, was indrukwekkend. In een eerdere studie aan het Gardameer vonden onderzoekers van de Universiteit van Bayreuth in 2013 slechts een kwart van wat Zocchi nu vond.

Daarbij was de keuze van de locatie volgens de onderzoekers ook bepalend voor het hoge aandeel microplastics in de Inn. Twee van de sites bevonden zich onder de afvalwaterzuiveringsinstallaties – en in afvalwaterzuiveringsinstallaties is de filtratie van microdeeltjes uit afvalwater nog niet mogelijk, legt de begeleidende professor Ruben Sommaruga uit.

Bedenkelijke wegwerpcultuur

“Plastic zelf is niet slecht. Alleen onze wegwerpcultuur is twijfelachtig en moet worden veranderd.

Het onzorgvuldig gebruik van plastic is ook zichtbaar aan de oevers van de Inn, waar de onderzoekers ook veel grotere kunststof deeltjes vonden. Zocchi: “Het is belangrijk dat we de bevolking bewust maken en zeggen dat microplastics niet iets van ver weg zijn, maar ook in onze directe omgeving te vinden zijn.”

De onderzoekers benadrukken dat de wetenschap nog maar net begonnen is als het gaat om de effecten van vervuiling door microplastics. In een verdere studie zal nu worden onderzocht in hoeverre microplastics ook een rol spelen als drager van milieuverontreinigende stoffen.

De sedimentmonsters zijn genomen op gebieden van vijftig bij vijftig centimeter. © Myriam Zocchi