Author profile picture

Eindhoven wil een smart society worden. Maar hoe gaat dat? Wat gebeurt er al? En van welke voorbeelden kunnen we iets leren? De DATAstudio onderzoekt de transitie die de stad moet doormaken om daadwerkelijk zo’n smart society te worden. Met elke week een nieuwe bijdrage op E52. Deze week een prijswinnend Eindhovens lichtproject voor Breda. Lees hier alle afleveringen in deze serie.

Slim Licht: Eindhoven heeft – terecht – de naam, maar het is dit keer Breda dat met de eer gaat strijken. Dankzij een smart light-project van het Eindhovense Lux Lab heeft Breda onlangs de Falco Award voor de Beste Openbare Ruimte van Nederland in de wacht gesleept.

Met de veelkleurige slimme straatverlichting in de vernieuwde Willemstraat – de weg van het station naar de binnenstad – is Breda naar eigen zeggen de eerste Europese stad die haar klassieke straatverlichting van fullcolour-opties heeft voorzien, die ook nog eens op afstand en met sensoren aangestuurd kan worden. Wij spraken de bedenkster van dit licht grid, Ellen de Vries van het Eindhovense Lux Lab. Zij werkte in dit project samen met verschillende afdelingen van de gemeente Breda en Livingprojects Breda.


Ellen de Vries, Het Lux Lab

“Licht is van grote invloed op de mens”, zegt De Vries. “Waar we, tot voor de komst van led, met kunstlicht beperkt waren tot het licht aan of uit in het publiek domein, ontstaat met led de mogelijkheid sferen en lichtintensiteiten door de avond en nacht te variëren. Het biedt de mogelijkheid licht af te stemmen op de behoefte van de mens, zowel binnen als buiten.”

Het ‘slimme’ van dit systeem zit hem volgens De Vries met name in het platform waarop het is gebouwd: “Het is een open platform is waar alles op kan. Je zou het kunnen vergelijken met een operating system van je telefoon, een Android of iOS dus, waar alle soorten apps en andere functionaliteiten op draaien. Daarnaast  is het een eigen netwerk, waardoor er geen verdienmodel is en waardoor we geen last hebben van afhankelijkheid van een leverancier of problemen rondom privacy van data.”

“Het is een eigen netwerk, waardoor er geen verdienmodel is en we geen last hebben van afhankelijkheid van een leverancier of problemen rondom privacy van data.”Ellen de Vries, Het Lux Lab

Het Lux Lab heeft de visie ‘ademend licht’ voor de openbare ruimte ontwikkeld. Ademend licht is licht dat is afgestemd op de behoefte van de mens op een bepaald moment. De Vries: “Maar het omvat niet alleen licht in relatie tot de activiteit van de mens. Het licht kan ook mee bewegen met andere factoren zoals de seizoenen die door het jaar heen veranderen, de identiteit van een stad, de weersomstandigheden of de gesignaleerde mobiliteit.”

De kleuren van de stad en het groen veranderen door de seizoenen heen. In de zomer geeft het bladerdek van bomen een meer frisse indruk. Onder de bomen kan het donker lijken. Bomen met blad absorberen relatief veel licht. Met de hoge en lage armaturen aan de Willemstraat ontstaat de mogelijkheid de bomen zichtbaar te maken en de ruimte te vergroten, of juist onder de bomen intimiteit te creëren. In de zomer kan het wenselijk zijn een hoger lichtniveau toe te passen dan in de herfst en winter, wanneer de bomen geen blad hebben.

Maar ook per dag, of zelfs per uur, kan er met verschillende timeslots gewerkt worden die elk een andere lichtbeleving geven. De Vries: “Het ene moment kan er een intieme en warme sfeer worden gemaakt en op het andere moment kan het uitbundig en feestelijk zijn. En als het nacht wordt kunnen we laten zien dat de stad gaat slapen door het lichtniveau naar een lage neutrale stand te brengen, met zo min mogelijk lichthinder en lichtvervuiling voor mens, flora en fauna.”

De timeslots zijn niet dwingend. “In het verlengde van Smart City is het ook mogelijk voor de beheerder om online of met sensoren, de openbare verlichting af te stemmen op de specifieke behoeftes van een gebruiker.”

Zou Eindhoven nog wat kunnen leren van de ervaringen in Breda? De Vries: “Het bijzondere is dat ik hier heb kunnen realiseren wat ik al jaren wil, dat ik met een video kan programmeren. Dat kan niet op bijvoorbeeld Strijp-S waar een installatie staat waarbij je enkel door heel uitgebreid te programmeren wat kunt doen met de verlichting. Algoritmes zijn heel leuk, maar in mijn ogen moeten we nog heel veel leren over licht in het publiek domein, voordat dit zinvol kan gebeuren. Er zitten zoveel stappen tussen dat innovatie erdoor stagneert. In feite smelt ik hier mijn ervaring en kennis samen uit theater (sfeer en beïnvloeding van publiek), Philips (productontwikkeling en lichtontwerp) en wetenschappelijk onderzoek waar ik onderdeel van uit maak en tijdelijke projecten waarin ik exploreer wat mogelijkheden voor licht zijn.”

Breda is er intussen blij mee. Met trots werd de hoofdprijs van de verkiezing voor de beste Openbare Ruimte van Nederland in ontvangst genomen. Breda versloeg er 22 andere gemeenten mee. De jury, onder leiding van Peter de Bois (architect, stedenbouwkundige, Office4UrbanreSearch) keek daarvoor naar criteria ‘gebruik’, ‘ruimte’ en ‘uniciteit’ en hun toegevoegde waarde voor het stedelijk gebied. Hun conclusie:

‘De Groene Loper van Breda, een ontwerp van de gemeente Breda,  is een vanzelfsprekend onderdeel van de noord-zuid verbinding in de stad. Dat is een beloning voor de lange termijn visie van de gemeente Breda, om op grote schaal openbare ruimte fundamenteel te verbeteren. De inspiratie voor het ontwerp komt van de klassieke indeling van de Willemstraat in de 19e eeuw en geeft alle ruimte aan de voetganger. Je loopt er bijna aan voorbij, maar het voelt prettig. Dat is waar je als ontwerper naar streeft.’

Breda NU